Ο ιστότοπος mitropolitikostudies.edu.gr χρησιμοποιεί cookies για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του. Συνεχίζοντας την περιήγησή σας στο mitropolitikostudies.edu.gr συμφωνείτε με την χρήση των cookies, όπως αυτή περιγράφεται στους όρους χρήσης.

  • Μητροπολιτικό Κέντρο Δια Βίου Μάθησης
Τετάρτη, 30 March 2016 16:01

Ο ομότιμος καθηγητής Νικήτας Πολεμικός απαντά σε καίριες ερωτήσεις για την Κλινική Ύπνωση

Rate this item
(2 votes)

nikitas polemikosΤι είναι ύπνωση; Έχει σχέση με την κατάσταση του ύπνου;

Η ύπνωση είναι μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από εσωτερική απορρόφηση, εστιασμένη προσοχή και συγκέντρωση. Κατά τη διάρκεια της ύπνωσης  υπάρχει αυξημένη υποβολιμότητα  και δεκτικότητα σε υποδείξεις και σε μεταϋπνωτικές προτροπές. Είναι σαν να αναστέλλει ο εγκέφαλος τις προσπάθειές του να επιβεβαιώσει τις εισερχόμενες αισθητηριακές πληροφορίες.
Η κατάσταση της ύπνωσης, ενώ φαινομενικά μοιάζει, δεν έχει σχέση με τον ύπνο. Η ονοματοθεσία των όρων υπνωτισμός, υπνωτίζω, υπνωτιστής κ.ά., οφείλεται στον Τζέιμς Μπρέϊντ, Σκοτσέζο χειρουργό, ο οποίος εμπνεύστηκε τη σχετική ορολογία από τον θεό Ύπνο,  επειδή, εσφαλμένα, ταύτισε την ύπνωση με την κατάσταση του ύπνου.

Υπνωτίζονται όλοι οι άνθρωποι; Σχετίζεται η δεκτικότητα ενός ατόμου να υπνωτιστεί, με τη νοημοσύνη του, με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του ή με το φύλο;

Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι,  θεωρητικά, όλα τα άτομα μπορούν να υπνωτιστούν, αν εξασφαλιστούν οι κατάλληλες διαδικασίες, ενώ άλλοι θεωρούν ότι  κάποια άτομα είναι περισσότερο  δεκτικά, με βάση κλίμακες που μετρούν την υποβολιμότητα ή την υπνωτική ικανότητα του ατόμου, και ότι ένα ποσοστό 5% με 10% του πληθυσμού δεν μπορεί να υπνωτιστεί.  Όμως, η δεκτικότητα στην ύπνωση δεν φαίνεται να συσχετίζεται ουσιαστικά με την ευφυία, με το φύλο, ή με τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας ενός ατόμου. Επίσης, η ικανότητα ανταπόκρισης σε υπνωτικά φαινόμενα, δεν έχει σχέση με κάποια αφέλεια ή  αδυναμία του ατόμου.

Μπορεί να εφαρμοστεί η κλινική ύπνωση στα παιδιά ή σε άτομα της τρίτης ηλικίας;

Αναμφίβολα η κλινική ύπνωση μπορεί να εφαρμοστεί και στα παιδιά και στα ηλικιωμένα άτομα. Μάλιστα, για τα παιδιά μπορούμε να πούμε ότι, επειδή διαθέτουν ζωηρή φαντασία και ταυτόχρονα δεν έχουν αναπτύξει τον σκεπτικισμό των ενηλίκων, ανταποκρίνονται καλύτερα στην ύπνωση. Προβλήματα  όπως η νυχτερινή ενούρηση, οι διαταραχές του ύπνου (π.χ. νυχτερινοί εφιάλτες), οι φοβίες, η ονυχοφαγία κ.ά.,  μπορούν να αντιμετωπιστούν με την κλινική ύπνωση. Επειδή οι γονείς συχνά ανησυχούν  με την ιδέα ότι κάποιος εξουσιάζει τη σκέψη του παιδιού τους, καλό είναι να βρίσκονται και οι ίδιοι  στις υπνοθεραπευτικές συνεδρίες. Μετά την ηλικία των τεσσάρων με πέντε ετών τα περισσότερα παιδιά μπορούν να συνεργαστούν και να ωφεληθούν από την κλινική ύπνωση. Ορισμένοι θεραπευτές εφαρμόζουν  την κλινική ύπνωση και σε  παιδιά μικρότερων ηλικιών. Η μέθοδος και οι τεχνικές που θα επιλέξει ο ειδικός, καθώς και η γλώσσα που θα χρησιμοποιήσει, εξαρτώνται από την ηλικία και τα ενδιαφέροντα του παιδιού και από τη φύση του συγκεκριμένου προβλήματος.

Υπάρχουν παρενέργειες ή αντενδείξεις; Γενικότερα υπάρχουν κίνδυνοι;

Η κλινική ύπνωση, όταν εφαρμόζεται από εκπαιδευμένους υπνοθεραπευτές, δεν παρουσιάζει κανένα κίνδυνο. Ορισμένοι φοβούνται ότι το υπνωτισμένο άτομο πιθανό να μην μπορέσει να βγει από την κατάσταση της ύπνωσης, ή ότι μπορεί να παρακινηθεί να προβεί σε ενέργειες χωρίς τη θέλησή του. Το υπνωτισμένο άτομο μπορεί να βγει πολύ εύκολα από την κατάσταση της ύπνωσης, αν συντρέχει λόγος, όπως π.χ. σε περίπτωση πυρκαγιάς ή σεισμού. Επίσης, κανένας δεν μπορεί να επιβάλει  στο υπνωτισμένο άτομο να ενεργήσει με τρόπο που είναι αντίθετος προς τις αρχές και τον προσωπικό του κώδικα ηθικής. Η άγνοια που υπάρχει  και η παραπλανητική εικόνα που παρουσιάζουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης κάνει τους ανθρώπους να φοβούνται την ύπνωση.  Και όμως, καθημερινά, χιλιάδες άτομα ωφελούνται, σε όλο τον κόσμο, από τα θεραπευτικά αποτελέσματα της ύπνωσης, χωρίς κανένα πρόβλημα. Πρόβλημα μπορεί να υπάρξει όταν η ύπνωση γίνεται για ψυχαγωγικούς σκοπούς από σκηνικούς υπνωτιστές, επειδή αυτοί ενδιαφέρονται  μόνο να διασκεδάσουν το κοινό και παραμελούν την ψυχολογική κατάσταση του εθελοντή, αν δηλαδή βιώνει άγχος, αν δεν νιώθει άνετα να αποκαλύψει προσωπικές πλευρές της ζωής του, αν η επαναφορά από την κατάσταση της έκστασης  είναι απότομη κ.λπ.

Θεωρείται σήμερα επιστημονικά αποδεκτή μέθοδος η κλινική ύπνωση; Σε ποιες περιπτώσεις χρησιμοποιείται;

Κάποτε η ύπνωση είχε συνδεθεί με τον αποκρυφισμό, ενώ μετά έγινε αντικείμενο εκτενούς επιστημονικής έρευνας. Σήμερα υπάρχει έντονο ενδιαφέρον, σε διεθνές επίπεδο, όσον αφορά τις κλινικές εφαρμογές της ύπνωσης. Στις Η.Π.Α., στην Αγγλία και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, προσφέρονται μαθήματα και οργανώνονται εργαστήρια για την εκπαίδευση επιστημόνων στο χώρο της υγείας  και της ψυχικής υγείας. Υπάρχουν, επίσης,  πολλές επιστημονικές εταιρίες  για την ύπνωση, των οποίων τα μέλη είναι αξιόλογοι ακαδημαϊκοί, ερευνητές και κλινικοί,  ψυχίατροι, ψυχολόγοι, οδοντίατροι, γυναικολόγοι, νοσοκόμοι κ.ά. Η ύπνωση από μόνη της δεν είναι θεραπεία. Όμως, για τους επαγγελματίες στο χώρο της ψυχικής υγείας, μπορεί να αποτελέσει ένα πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί συνδυαστικά για να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των θεραπευτικών τους προσεγγίσεων, μεθόδων και τεχνικών, στην αντιμετώπιση ποικίλων ψυχολογικών και ψυχοσωματικών διαταραχών, όπως π.χ. για την αντιμετώπιση του άγχους, της παχυσαρκίας,  ψυχοσεξουαλικών δυσλειτουργιών,  δερματολογικών παθήσεων, του συνδρόμου του ευερέθιστου εντέρου κ.ά. Η ύπνωση είναι, επίσης, χρήσιμη στον αθλητισμό, γιατί βοηθά τον αθλητή στην αντιμετώπιση του άγχους και στην αυτοσυγκέντρωση. Να επισημάνουμε ότι, κατά τη διάρκεια της ύπνωσης, το άτομο είναι ικανό να αξιοποιήσει το ασυνείδητό του, για να αποκαλύψει και να ενεργοποιήσει τις ασυνείδητες δυνάμεις   που διαθέτει, για να βρει λύση στα προβλήματά του. Η κατάσταση της ύπνωσης διευκολύνει την ασυνείδητη  διερεύνηση των απωθημένων δυναμικών, που ευθύνονται για την υποστήριξη και διατήρηση των συμπτωμάτων, και την ασυνείδητη διαδικασία της ψυχοσωματικής ίασης.

Το να υπνωτίζει κάποιος τους άλλους είναι, τελικά, τέχνη ή τεχνική;

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι και τέχνη και τεχνική. Πρέπει, όμως, να τονίσουμε ότι κάθε ύπνωση είναι αυτοϋπνωση. Αν ένα άτομο δεν θέλει να υπνωτιστεί, δεν μπορεί να το υπνωτίσει κανένας. Σίγουρα η επιδεξιότητα του υπνωτιστή και η συναισθηματική επαφή που έχει με το υπνωτιζόμενο άτομο παίζουν σημαντικό ρόλο. Επίσης, οι προσδοκίες, η επιθυμία και η δύναμη της φαντασίας του ατόμου που υπνωτίζεται, θεωρούνται καθοριστικοί παράγοντες. Κάθε ένας μπορεί να εκπαιδευτεί να υπνωτίζει. Το ζητούμενο είναι τι κάνει στη συνέχεια. Ένας υπνωτιστής μπορεί να υπνωτίσει μία έγκυο. Με την ύπνωση μπορούν να αντιμετωπιστούν οι ωδίνες του τοκετού. Για να προχωρήσει, όμως, κάποιος να κάνει  ανώδυνο τοκετό πρέπει να είναι  μαιευτήρας. Το ίδιο συμβαίνει και για μια οδοντοθεραπεία. Δεν είναι αρκετή η επίτευξη υπνωτικής αναλγησίας, από έναν υπνωτιστή, σε κάποιον  με οδοντιατρικό πρόβλημα. Η ύπνωση είναι ένα εργαλείο που αντικαθιστά τη φαρμακευτική αναλγησία. Αυτός, όμως, που θα προβεί στην εξαγωγή ή στο σφράγισμα πρέπει να είναι οδοντίατρος. Το ίδιο ισχύει και για την αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών.
Ένας υπνωτιστής, π.χ.,  μπορεί να υπνωτίσει ένα άτομο που έχει κρίσεις πανικού, αλλά για να το βοηθήσει να αντιμετωπίσει τη διαταραχή  πανικού πρέπει να είναι ψυχοθεραπευτής.

Υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα για τη λειτουργία του εγκεφάλου κατά την ύπνωση;

Ναι, υπάρχουν και είναι εντυπωσιακά. Οι απεικονιστικές μέθοδοι, όπως είναι η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) και η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET),  επιτρέπουν στους επιστήμονες να παρακολουθούν τη λειτουργία του εγκεφάλου, κατά τη διάρκεια της υπνωτικής υποβολής. Όταν, π.χ., τα υπνωτισμένα άτομα ακολουθούν τις εντολές του υπνωτιστή,  ο οποίος τα υποβάλλει να δουν ένα χρώμα ή να ακούσουν κάτι, τα μέρη του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τα συγκεκριμένα  οπτικά ή ακουστικά ερεθίσματα ενεργοποιούνται, ακριβώς όπως όταν πραγματικά τα βλέπουν ή τα ακούνε. Αυτό σημαίνει ότι η ύπνωση ξεγελά τις συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, ώστε να εγγράφεται ως πραγματικό το ερέθισμα που δημιουργείται με την παραίσθηση. Αντίθετα, όταν το άτομο φαντάζεται απλώς ότι βλέπει ή ακούει το ερέθισμα, δεν ενεργοποιείται η συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η λειτουργία του εγκεφάλου κατά τη διάρκεια μιας επώδυνης εμπειρίας που προκαλείται με την υποβολή κατά την ύπνωση. Και στην περίπτωση αυτή ενεργοποιούνται τα ίδια κέντρα του εγκεφάλου, όπως στον πραγματικό πόνο.

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Όνομα
Παρακαλούμε συμπληρώστε το όνομά σας

Επώνυμο
Παρακαλούμε συμπληρώστε το επώνυμό σας

Κινητό
Παρακαλούμε συμπληρώστε το κινητό σας

E-mail

Όλα τα πεδία είναι υποχρεωτικά